Tạp Chí SMQ AccessTech Số 4
Tạp chí SMQ AccessTech Số 4
Chào mừng bạn đến với tạp chí SMQ AccessTech số 4, tháng 7 năm 2008!
Xin chào quý bạn đọc của tạp chí AccessTech tại Sao Mai Quán,
Trước hết, tôi xin lỗi quý bạn đọc vì sự chậm trễ trong việc phát hành số tạp chí tháng 7 năm 2008 so với thời gian dự kiến. Vì tại Trung Tâm Sao Mai, chúng tôi đang tập trung hoàn tất một số dự án.
Cũng như các số tạp chí lần trước, chúng tôi cũng sẽ tiếp tục cập nhật đến bạn đọc các bản tin mới nhất về CNTT cho người khiếm thị trong và ngoài nước.
Trong phần Chuyên Đề, bạn Thúy Phượng có hai bài giới thiệu và hướng dẫn sử dụng 1) Thu âm với SoundForge và 2) Sử dụng trình đọc màn hình Thunder và nghe sách nói với Amis. Cả hai bài viết này đã có phần thu âm hướng dẫn trên Blog âm thanh của Sao Mai Quán.
Trong phần Mẹo vặt, chúng tôi có bài giới thiệu một số mẹo vặt khi sử dụng Jaws với Outlook Express. Và phần Hỏi Đáp, chúng tôi cũng xin trả lời hai câu hỏi mà bạn đọc đã gửi cho AccessTech trong tháng qua.
Mọi ý kiến đóng góp, bài viết và câu hỏi cho tạp chí AccessTech, vui lòng gửi về newsletter@saomaiquan.org
Chúc sức khỏe,
Đặng Hoài Phúc
1.1 Khóa đào tạo giáo viên tin học nguồn cho các tỉnh Hội Người Mù Quảng Nam, Khánh Hòa và Long An tại Sao Mai vừa được bế giảng vào ngày 25 tháng 6. Khóa học gồm có 5 học viên, 1 đến từ Quảng Nam, 1 từ Long An và 3 học viên đến từ Khánh Hòa.
Các học viên này trở về và sẽ tham gia giảng dạy tại các tỉnh Hội Người Mù theo chương trình đào tạo từ xa của Sao Mai.
1.2 Ngày 24 tháng 6 vừa qua, Hội Cứu Trợ Trẻ Em Khuyết Tật TPHCM, Trung Tâm Sao Mai và Hội Người Mù Long An có buổi làm việc tại trụ sở của tỉnh Hội. Trong buổi làm việc có sự tham dự của ông Phạm Hữu Phước, Phó Chủ Tịch UBND tỉnh Long An và các sở ban ngành.
Buổi làm việc nhằm trao đổi kế hoạch và chương trình thành lập phòng tin học cho tỉnh HNM Long An. Theo tinh thần buổi họp, Sao Mai sẽ hỗ trợ và cài đặt một phòng tin học cho Hội vào cuối tháng 8 năm 2008., bao gồm 5 bộ máy vi tính, các phần mềm cho người khiếm thị và toàn bộ tài liệu tin học. Ngoài ra, Sao Mai cũng sẽ duy trì việc hỗ trợ kỹ thuật cho Hội trong suốt thời gian hoạt động.
Ngày dự kiến khai trương phòng máy và tổ chức khoá tin học đầu tiên cho người khiếm thị tại Long An là vào ngày Quốc Khánh.
Về phía tỉnh Long An, theo sự chỉ đạo của ông Phạm Hữu Phước, Sở Lao Động và Sở Giáo Dục sẽ phối hợp cùng với HNM lên kế hoạch và kinh phí để tổ chức các khoá học hàng năm.
1.3 Từ ngày 1 đến ngày 6 tháng 6 vừa qua, tại Kuala Lumpur, Malaysia đã tổ chức chương trình tập huấn nâng cao về chuẩn tiếp cận web của W3C, WCAG 2.0 cho các chuyên viên công nghệ trợ giúp trong khu vực. Chương trình tập huấn này đã được thực hiện thành 2 phần, phần tập huấn trực tuyến và tập huấn tập trung. Có 10 người đã tham dự, đến từ các nước Indonesia, Malaysia, Philippines, Thailand và Việt Nam.
Chương trình được tài trợ từ dự án ONNET, www.on-net.org với sự phối hợp tổ chức của Hội Người Mù Malaysia. Giáo viên là ông Tom Babinszki, Giám Đốc công ty Even Grounds, Washington, Hoa Kỳ, www.evengrounds.com
Sau khoá tập huấn, vào ngày 7, nhóm ONNET Technical Initiative (OTI) đã có cuộc họp trao đổi về chương trình và kế hoạch phát triển CNTT cho người khiếm thị trong khu vực thông qua sự phối hợp giữa các tổ chức thành viên.
1.4 Anh Đặng Hoài Phúc, nhóm trưởng nhóm ONNET Technicial Initiative và anh Silatul Rahim, nhóm phó đã có các cuộc họp với những tổ chức/trường liên quan tại Manila, Philippines bao gồm University of Asia, ATRIEV (Adaptive Technology for Rehabilitation, Integration and Empowerment of the Visually Impaired), RBI (Resource for the Blind), BluePoint Foundation (Nhóm phát triển mã nguồn mở) và PWAC (Philippines Web Accessibility Content). Các cuộc họp nhằm trao đổi mở rộng các mô hình ứng dụng CNTT trong giáo dục cấp đại học và việc làm đến các nước khác trong khu vực thông qua các dự án của ONNET và ICEVI (Hội đồng giáo dục thế giới cho người khiếm thị). Ngoài ra, nhóm OTI cũng phối hợp với PWAG và hỗ trợ nhóm này trong việc phát triển chuẩn tiếp cận web ở Philippines.
OTI và BluePoint sẽ hợp tác tổ chức các khoá tập huấn nâng cao bao gồm lập trình, quản trị mạng/hệ thống trên nền Linux cho người khiếm thị trong khu vực vào thời gian tới.
1.5 Diễn đàn ICCHP (International Conference on Computers Helping People with Special Needs) lần thứ 11 sẽ được tổ chức từ ngày 9 đến 11 tháng 7 tại đại học Lizz, Áo.
Diễn đàn ICCHP là một trong những diễn đàn về công nghệ trợ giúp cho người khuyết tật có quy mô lớn trên thế giới. Sẽ có gần 200 bài thuyết trình/thảo luận/tập huấn diễn ra trong 3 ngày chính thức của diễn đàn. Ngoài ra, cũng có khu triển lãm các sản phẩm trợ giúp.
Có thể xem thông tin về diễn đàn này tại www.icchp.org
1.6 Tin vắn:
- Chương trình Spybot Search and Destroy bản beta 1.6.0.25 đã được phát hành. Đây là một chương trình chống spyware miễn phí và rất phổ biến. Theo thông tin cho biết, ở phiên bản mới này, chương trình được tích hợp nhiều tính năng tiếp cận hơn.
Có thể xem thông tin tại http://www.majorgeeks.com/SpyBot-Search_&_Destroy_Tools_Beta_d5396.html
- Phiên bản mới nhất của trình duyệt web Opera đã hỗ trợ trình đọc màn hình VoiceOver cho Mac, xem thông tin tại http://www.lioncourt.com>
- Công ty Dolphin Sollutions đã chính thức phát hành chương trình nghe sách nói kỹ thuật số EasyReader 3. Phiên bản này được tích hợp sẵn bộ đọc Acapela và sẽ làm việc tốt hơn với công cụ tạo sách Daisy cho MS Word cũng vừa phát hành gần đây.
Xem thông tin thêm về chương trình tại http://www.yourdolphin.com/productdetail.asp?id=9&z=3
- Duxbury Systems và Design Science cùng hợp tác và phát triển cho ra phiên bản Duxbury 10.7 cho phép chuyển đổi các biểu thức toán trong MS Word được nhập bằng MathType 5 hoặc 6.
Có thể xem thông tin tại http://www.dessci.com/en/company/press/releases/080623.htm
- Window-Eyes 7.0 bản beta đã được phát hành với nhiều tính năng được cải thiện, đặc biệt là các tính năng khi duyệt web và khả năng viết script cho Window-Eyes. Bên cạnh đó, Window-Eyes cũng sẽ sử dụng phiên bản mới của bộ tổng hợp âm EloQuence.
Xem thông tin tại http://www.gwmicro.com/beta
2.1 Thu âm với SoundGorge
Tác Giả: Phan Thúy Phượng
Cài đặt Soundforge 8.0:
- Trước tiên, ta phải cài đặt file dotnetfx.exe của Microsoft framework. Nếu bạn chưa có file này thì hãy đồng ý tải file về theo đường dẫn mà chương trình SoundForge đưa ra và yêu cầu bạn phải cài đặt trước khi cài SoundForge.
- Chạy file dotnetfx.exe và chọn yes, chọn OK.
- Vào thư mục setup của SoundForge, chạy file setup.exe để bắt đầu cài SoundForge.
- Chọn next
- Đưa mũi tên lên chọn “I have read the license agreement and I accept…”, tiếp tục ấn nút next.
- Kích hoạt vào next button một lần nữa, ấn nút install.
- Ấn nút finish để hoàn tất việc cài đặt.
- Đăng ký quyền sử dụng:
Cách thu âm:
Chương trình "Sound Forge" - một sản phẩm tuyệt vời của hãng Sonic Foundry mang đến cho bạn một phòng Audio ảo hoàn hảo, giúp bạn thực hiện những âm thanh như mong muốn. - Để thu âm, bạn cần phải có microphone và phải thiết lập các thông số cần thiết cho chế độ recording.
- Từ cửa sổ chương trình SoundForge, nhấn Ctrl+R để mở hộp thoại ghi âm, nhấn R để bắt đầu thu. Khi nào muốn dừng, ta nhấn enter để dừng thu và đóng hộp thoại ghi âm.
- Khi muốn thu tiếp, ta nhấn Ctrl+End về cuối văn bản, rồi lặp lại các thao tác để thu như trên.
- Thu xong, nhấn Ctrl+A để đánh khối toàn văn bản, nhấn Alt+P để mở menu process, kích hoạt vào normalize rồi enter khi có hộp thoại xuất hiện. Những thao tác này sẽ giúp file âm thanh vừa thu nghe lớn hơn, đều hơn.
- Nhấn khoảng trắng để nghe lại sản phẩm của bạn. Nếu file đang được play mà bạn nhấn khoảng trắng thì file sẽ stop, khi bạn nhấn khoảng trắng lại thì file sẽ play từ đầu.
- Muốn dừng tạm thời tại một vị trí nào đó, bạn nhấn enter. Sau đó, bạn nhấn space bar thì file sẽ được play tiếp.
- Nếu đã normalize mà âm lượng vẫn chưa lớn như ý, bạn đánh dấu khối đoạn audio rồi nhấn Alt+C để mở menu effect, chọn wave hammer và enter. Nhấn End để chọn “sys voice” và enter. Lúc bấy giờ, âm lượng của file vừa được thu đã được tăng lên rõ rệt.
- Để lưu lại một file âm thanh, bạn cũng nhấn Ctrl+S và thực hiện cách lưu file tương tự như lưu trong một trình soạn thảo. Mặc định, chương trình sẽ lưu file có phần mở rộng là wav. Muốn lưu với định dạng khác, bạn chọn dạng đó ở mục “Save as type”.
- Bạn cũng có thể thay đổi định dạng file âm thanh một cách nhanh chóng và dễ dàng nhờ vào tính năng “Save as” của phần mềm này. Để làm được điều đó, bạn mở một file âm thanh (cách mở tương tự như mở một văn bản với Microsoft Word), Nhấn Alt+F2 để kích hoạt nhanh hộp thoại “Save as” rồi tiến hành lưu file đó lại với một đuôi khác hơn đuôi sẵn có của nó.
- Muốn đánh dấu khối, xóa, copy hoặc cắt đi một đoạn âm thanh, bạn thực hiện các thao tác và dùng các phím nóng quen thuộc của Windows (Ctrl+A, Ctrl+Shift+Home, Ctrl+Shift+End, Ctrl+Shift+mũi tên trái/phải, Shift+page up/page down)
- Bạn có thể nhấn khoảng trắng để kiểm tra xem vùng chọn có chính xác không.
- Để di chuyển trong một cửa sổ, bạn nhấn Ctrl+Hoem (về đầu), Ctrl+End (về cuối), Ctrl+mũi tên trái/phải, Page up/Page down (di chuyển đến một đoạn).
Trên đây chỉ là một số tính năng và hiệu ứng cơ bản của SoundForge, các bạn có thể tìm hiểu thêm hiệu ứng độc đáo khác của nó để khám phá hết sức mạnh và sự đa dạng của phần mềm này.
Sử dụng trình đọc màn hình Thunder và Nghe sách nói kỹ thuật số với Amis
Tác giả: Phan Thúy Phượng
2.2.1 Sử dụng Thunder:
Giới thiệu
Thunder là một chương trình đọc màn hình miễn phí dành cho người khiếm thị.Bạn có thể tải phần mềm này tại: www.screanreader.net
Sau khi tải file Thunder home.exe về máy, bạn chỉ cần chạy file này lên để chương trình tự động được cài đặt vào hệ thống máy.
Các phím nóng trong Thunder
Các phím tắc dùng trong các trình soạn thảo và dùng chung cho windows:
- đọc văn bản từ vị trí con trỏ đến cuối: capslock+spacebar. Hủy bỏ lệnh độọc này, nhấn mũi tên lên.
- Bật/tắt chế độ đọc chức năng của các phím tắt: số 0 bên bàn phím số (chế độ gõ số phải được bật)
- click chuột trái: Số 5 bên bàn phím số.
- Click chuột phải: dấu - ở bàn phím số.
- Chọn mức độ đọc dấu câu tạm thời: số 1 bên bàn phím số.
- Đọc dòng tại vị trí con trỏ: capslock+L
- Đọc vùng chọn: capslock+H
- Đọc tên cửa sổ đang có focus: SHIFT + CAPSLOCK + N
- Ngừng đọc: Ctrl
Phím tắt cho Word
- Đọc số trang có focus trong văn bản: Alt+2
- Đọc vị trí con trỏ đang có focus trong một table: Alt+3
- Đọc font chữ và kích thước chữ tại dòng đang có focus: Alt+5
- Đọc vị trí lề của dòng tại vị trí con trỏ: Alt+6
- Đếm từ trong văn bản: Alt+8
- Đọc nội dung có trong một ô tại vị trí con trỏ và vị trí của con trỏ trong ô có focus: Alt+9
- Kích hoạt mục settings của Thunder: Alt+/
* Ngoài những phím nóng trên, Thunder cũng hỗ trợ các phím nóng thông dụng và quen thuộc khác. Để tìm hiểu thêm, bạn có thể xem phần giúp đỡ (help) của nó.
Phím nóng cho WebIE
- Nhảy đến một dòng text nằm kề một liên kết: Ctrl+mũi tên lên/xuống
- Liên kết kế tiếp: CTRL+Tab
- Liên kết trước: CTRL+Shift+Tab
- Refresh: CTRL+R hoặc F5
- Danh sách liên kết trong một trang web: Ctrl+L
- Di chuyển đến một form: F6
- Chuyển đổi chế độ chỉ hiển thị hình ảnh hoặc chỉ hiển thị văn bản: Ctrl+I
- Lưu hình ảnh: Ctrl+Shift+I
- Chọn làm trang chủ: Ctrl+Alt+Home
- Tìm kiếm: Ctrl+F
- Tìm tiếp: F3
- Tìm kiếm trong Google: Ctrl+W
Các thiết lập trong Thunder:
Sau khi cài đặt, shortcut của Thunder sẽ được tự động gửi về Desktop. Ngoài ra, bạn có thể tìm thấy shortcut của nó trên Star menu\Programs\Sensory\Thunder Screanreader.
Sau khi khởi động Thunder, bạn kích hoạt vào nút settings. Dùng phím tab để duyệt các mục sau:
- Mike for telephone: ở đây, bạn có thể đưa mũi tên lên/xuống để chọn giọng đọc khác cho chương trình Thunder thay cho giọng đọc mặc định của Mike for telephone.
- Speed: Nhấn Home, End, Page up, Page down để chỉnh tốc độ đọc.
- Volume: Cũng dùng các phím tương tự như trên để chỉnh âm lượng.
- Echo characters: nhấn khoảng trắng để đánh dấu chọn hoặc bỏ chọn chể độ đọc ký tự trong lúc gõ. (nếu chế độ này chưa được chọn, Thunder sẽ đọc “unchecked”).
- Echo words: Cũng thực hiện tương tự để chọn chế độ đọc lại mỗi từ trong lúc soạn thảo.
- Beep for capitals: Nếu tính năng này được chọn (checked), bạn sẽ nghe có tiếng “beep” mỗi khi bạn gõ một ký tự in hoa.
- Speak shortcut key: Nếu bạn muốn Thunder đọc lên các phím tắt trong khi duyệt một thực đơn thì check vào đây.
- Punctuations: Mục này cho phép bạn chọn mức độ đọc dấu điều khiển bằng cách nhấn mũi tên lên/xuống.
- Use music: Nếu bạn cảm thấy thú vị hơn khi được các nốt nhạc cất lên theo từng từ được gõ, từng ký tự và dòng văn bản được di chuyển đến thì bạn hãy để chế độ này được checked như mặc định.
- Save configuration: Kích hoạt vào đây để lưu lại các thiết lập trong hộp thoại settings
2.2.2 Sử dụng Amis:
Giới thiệu & Cài đặt:
Amis là một phần mềm miễn phí đùng để đọc sách nói kĩ thuật số theo chuẩn daisy. Bạn có thể tải file cài đặt tại: http://amis.sourceforge.net
Phiên bản mới nhất của Amis là 3.0 beta. Tuy nhiên, phiên bản này vẫn còn là bản chạy thử nên tôi sẽ hướng dẫn các bạn sử dụng phiên bản 2.6.
* Các bước cài đặt:
- Chạy file SetupAmis26.exe
- Lần lượt kích hoạt next button, I agree button, yes, finish.
Cách sử dụng:
Các phím nóng:
- CTRL + mũi tên lên: Tăng âm lượng
- CTRL + mũi tên xuống: Giảm âm lượng
- CTRL + mũi tên phải: trang kế tiếp
- CTRL + mũi tên trái: Lùi lại một trang
- CTRL + +: Tăng tốc độ đọc
- CTRL + -: giảm tốc độ đọc
- CTRL + 0: Tốc độ đọc bình thường
- CTRL + D: đánh dấu một vị trí trong quyển sách.
- CTRL + O: Mở tập tin
- CTRL + L: Load CD
2.2.2. Một số thiết lập trong hộp thoại preferences:
- Mở menu file (ALT+F), đưa mũi tên xuống đến Preferences và enter.
- Ở trang Genearal, nhấn tab đến “Use self-voicing”, nếu bạn muốn nghe giọng đọc riêng của Amis thì check vào mục này. Nếu chế độ giọng đọc riêng được chọn, khi bạn vào menu của chương trình hoặc vào các hộp thoại, giọng đọc của Amis sẽ đọc lên các dòng text tại vị trí có focus cho chúng ta nghe.
nhấn tab đến “Load the most recently read book when the software starts”, nếu bạn check mục này thì phần mềm sẽ tự động tải lại quyển sách mà bạn đã mở gần đây nhất và đọc tiếp.
Vài mẹo vặt khi sử dụng Jaws với Outlook Express
Bạn có biết các phím tắt đọc và di chuyển nhanh đến các trường khi mở một email hoặc khi sọan một email không?
Bạn có thể dùng các tổ hợp phím sau:
Alt+dấu huyền (dấu bên trái số 1 trên bàn phím chính): di chuyển đến phần nội dung thư.
- Alt+1: đọc trường người gửi (From)
- Alt+2: đọc trường ngày giờ.
- Alt+3: đọc trường người nhận (To)
- Alt+4: đọc trường CC
- Alt+5: đọc trường BCC
- Alt+6: đọc trường chủ đề (Subject).
Ngòai ra, với các phím tắt trên, bạn cũng có thể di chuyển focus đến trường tương ứng bằng cách nhấn nhanh hai lần. Ví dụ, nhấn Alt+1 nhanh hai lần sẽ chuyển focus đến trường From.
Khi mở một lá thư có tập tin đính kèm, bạn có thể nhấn Insert+a để đi đến danh sách tập tin đính kèm.
Mặc định trong Outlook, khi bạn di chuyển giữa các thư, thư được chọn sẽ được tự động mở ở khung xem trước (Preview Pane) và Outlook sẽ đánh dấu thư đó như đã được đọc. Để tắt khung xem trước, bạn vào vào trình đơn View, chọn và kích họat mục Layout...
Nhấn tab tìm đến mục Show Preview Pane và nhấn Space để bỏ chọn nếu đang được chọn. Sau đó, tab đến nút Ok và kích họat để lưu lại.
Tuy nhiên, nếu bạn muốn bật khung xem trước nhưng không muốn Outlook tự động đánh dấu thư đã đọc thì bạn có thể bỏ chọn tùy chọn Message Is Read After Being Previewed (thư được đọc sau khi được xem trước) trong trình đơn Tools (Alt+t), Options (o); nhấn Ctrl+Tab chuyển qua trang Read và bạn sẽ tìm thấy tùy chọn trên.
Một mẹo nhỏ nữa dành cho các bạn có tham gia các mailing list. Thông thường khi bạn nhấn Ctrl+r để trả lời một lá thư trong diễn đàn nào đó thì ở trường người nhận sẽ tự động chỉ định là địa chỉ email của diễn đàn. Trong trường hợp bạn muốn trả lời riêng cho người gửi lá thư đó thì bạn làm như thế nào?
Bạn nhấn Insert+Shift+r để trả lời thư trực tiếp cho người gửi thay vì gửi lên diễn đàn.
C1. Tại Tôi đã cài đặt đầy đủ các phần để đọc tiếng Việt với Jaws bao gồm bộ đọc Sao Mai Voice, script JVietnamese mà đọc tiếng Việt không được như trước đây? Có nhiều từ đánh vần trong khi trước đây những từ này được đọc bằng giọng tiếng Anh. Làm sao để khắc phục tình trạng này?
TL1. Nhấn Insert+j đưa focus về lại cửa sổ của Jaws
Nhấn Ctrl+Insert+s, mũi tên xuống và chọn Sapị
- Nhấn Alt+l vào trình đơn Language và mở mục Synthesizer Language; chọn và kích họat ngôn ngữ cho bộ tổng hợp âm là English
Vào trình đơn Basics -> Voices -> Global Adjustment. Trong hộp thọai này ở mục Person, chọn giọng tiếng Anh bạn thích và Enter để lưu lại.
Lúc này, bạn chuyển qua chế độ đọc tiếng Việt, các từ mô tả các lọai điều khiển sẽ đọc bằng giọng tiếng Anh thay vì đánh vần.
C2. Khi tôi vào một số trang web tiếng Việt nghe Jaws thường đọc từ "Vi", làm sao để tắt đi?
TL2. Thông thường Jaws sẽ nhận biết ngôn ngữ của văn bản nếu văn bản đó được thiết lập thuộc tính ngôn ngữ. Lúc đó, Jaws sẽ tự động chuyển qua giọng đọc tương ứng cho ngôn ngữ đó nếu giọng đọc cho ngôn ngữ đó có trong bộ tổng hợp âm hiện tại.
Vì thế trong trường hợp của bạn, Jaws nhận biết được văn bản này có thuộc tính ngôn ngữ là tiếng Việt (có mã quy định là "Vi")nên Jaws thông báo "Vi" trước mỗi đọan văn bản bạn di chuyển. Hiện nay, Jaws vẫn chưa hỗ trợ tự động chuyển qua tiếng Việt. Bạn có thể tắt chế độ tự động nhận biết ngôn ngữ trong trình quản lý cấu hình theo các bước sau:
- Nhấn Insert+F2, nhấn C chọn và kích họat Configuration Manager
- Nhấn Ctrl+Shift+d mở tập tin Default.jcf để cấu hình cho tòan cục
- Alt+s mở trình đơn Set Options và nhấn "t" để mở mục Text Processing
- Nhấn Tab đến mục Detect Languages và nhấn Space để bỏ chọn.
- Kích họat nút Ok và nhấn Ctrl+s để lưu lại.
- Alt+F4 để đóng trình quản lý cấu hình.
Trở về mục lục
Mời bạn đón dọc tạp chí số 4 cho tháng 8, 2008
- 482 lần đọc